1- دکتری پرستاری، دانشیار، مرکز تحقیقات پرستاری قلب و عروق، انستیتو قلب و عروق شهید رجایی، تهران، ایران
2- کارشناسی ارشد پرستاری، مرکز تحقیقات پرستاری قلب و عروق، انستیتو قلب و عروق شهید رجایی، تهران، ایران
چکیده: (1125 مشاهده)
بنا بر تعریف گستردهی پنل ملی مشاورهی اخلاقی پژوهشی (NREAP: National Research Ethics Advisory Panel) انگلستان، تعارض منافع (CI: Conflict of Interest) ، مجموعهای از موقعیتهاست که در آنها، قضاوت حرفهای یا اقدامات مربوط به یک منفعت اولیه (مانند رفاه بیماران یا اعتبار تحقیق)، بهطور نادرست تحت تأثیر منافع ثانویه (مانند سود مالی) قرار گیرد. تضاد منافع در ارتباطات علمی میتواند بر قضاوت حرفهای فرد اثر بگذارد و یکپارچگی نتایج تحقیق را به خطر بیندازد. گسترش اقدامات آموزشی و پژوهشی و بالینی در عرصهی پزشکی میتواند سبب افزایش مصادیق تعارض منافع در تمامی حوزههای بهداشت و درمان شود. علیرغم ابتکارات سازمانهایی مانند کمیتهی بینالمللی سردبیران مجلهی پزشکی و کمیتهی اخلاق در انتشارات، برای ایجاد استانداردهای افشای تعارض منافع، همچنان، کمبود آگاهی و درک نادرست از تعارض منافع در بین محققان وجود دارد که نشاندهندهی نیاز به توجه بیشتر در این زمینه است. این مطالعهی مروری با هدف بررسی تعارض منافع در پژوهش و راهکارهای کاهش آن در ده سال اخیر انجام شده است؛ ازاینرو، نخست، کلیدواژههای تعارض منافع، تضاد منافع و آشکارسازی به زبان فارسی و انگلیسی در پایگاههای SID ، Web of Sciences ، Scopus و PubMed جستوجو شدند و پس از خارجکردن نمونههای تکراری و تجزیه و تحلیل نهایی، ده مقاله وارد مطالعه شد؛ سپس، به تعریف تعارض منافع، عوامل زمینهساز آن و راهکارهای کاهش آن پرداختیم. در تحقیقات بالینی، هدف از مطالعات درمانی، تأیید ایمنی و تعیین اثربخشی داروها و دستگاههای جدید است. این هدف اولیهی مطالعه است که مهمتر از سود مالی حاصل از تولید دارو برای کشور است؛ لذا نباید منفعت اولیهی آن تحت تأثیر منافع ثانویهای مثل سود مالی قرار گیرد. مسئولیت مراقبتهای بهداشتی و پزشکی شرکتکنندگان، طبق دستورالعملهای عملکرد بالینی خوب (Good Clinical Practice (GCP)) و کنفرانس بینالمللی هماهنگی (International Conference on Harmonization (ICH)) بر عهدهی محقق است؛ بنابراین هرگونه تعارض منافعِ محقق، برای شرکتکننده در تحقیق، یک خطر است؛ زیرا میتواند بر منفعت اولیهی رفاه شرکتکنندگان اثر بگذارد. بهمنظور حفظ یکپارچگی علمی، نهادها باید با اجرای سیاستهایی روشن، اصول اخلاقی را حفظ کنند و محققان را ملزم سازند، هرگونه تضاد منافع را به کمیتهی اخلاق خود اعلام و اقدامات مناسب را برای کاهش این تضادها فراهم کنند. از آنجایی که همهی تضادهای منافع میتوانند بر انجامدادن تحقیقات بالینی و نظارت بر آنها اثر بگذارند، اگر بتوانیم تعارض منافع را از نظر خطرِ بالقوه، شناسایی و ارزیابی کنیم و آنها را بهگونهای مدیریت کنیم که تأثیر آنها را به حداقل برسانیم، یکپارچگی تحقیق میتواند حفظ شود. علاوه بر محققان، اعضای کمیتهی اخلاق نیز باید تعارض منافع را اعلام کنند؛ زیرا آنها دارای اختیاراتی چشمگیر در روند مطالعه هستند. آشکارسازی و افشای بودجهی تحقیق میتواند به کاهش تعصبات و کاهش تعارضات کمک کند. راهکارهای حل تضاد منافع علاوه بر آشکارسازی آن، داشتن خطمشی و سیاستهای روشن و همچنین داشتن یک پایگاه دادهی الکترونیکی بهمنظور ثبت تعارضات منافع را نیز در بر میگیرد. برگزاری جلسات آموزش منظم در زمینهی تعارض منافع در پژوهش، برای رؤسا و اعضای کمیتههای اخلاق و پژوهشگران، همچنین، یادگیری مشارکتی در مدیریت تعارض منافع در سازمانها و بهبود مستمر سیاستها در حوزهی تعارض منافع، از راهکارهای کمککننده به شمار میروند.
نوع مطالعه:
سخنرانی |
موضوع مقاله:
یازدهمین کنگره اخلاق در سلامت - سخنرانی دریافت: 1404/3/10 | ویرایش نهایی: 1404/10/22 | پذیرش: 1403/10/2 | انتشار: 1403/10/2